Luật Tố tụng hành chính (TTHC) được QH XII thông qua tại kỳ họp thứ 8, sẽ có hiệu lực từ ngày 1.7.2011 được đánh giá là một bước tiến lớn trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, tăng cường quyền dân chủ của công dân và trách nhiệm của Nhà nước. Tuy nhiên, để Luật TTHC đi vào cuộc sống cần có cơ chế bảo đảm thi hành các phán quyết của Tòa án hành chính (TAHC).

Quyền khiếu nại, quyền tố cáo được quy định tại Điều 74 Hiến pháp 1992 và từ trước đến nay, những vấn đề về khiếu nại, tố cáo luôn được điều chỉnh trong cùng một văn bản pháp luật. Đến nay, văn bản pháp luật về khiếu nại, tố cáo sẽ được tách thành hai đạo luật: “Luật Khiếu nại và giải quyết khiếu nại” và “Luật tố cáo và giải quyết tố cáo”. Theo chương trình xây dựng Luật, pháp lệnh năm 2010 pháp luật thì Quốc hội sẽ xem xét cho ý kiến hai đạo luật này vào kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XII. Tuy nhiên, việc xây dựng Luật về tố cáo và giải quyết tố cáo đang có khá nhiều vấn đề vướng mắc.

Độc lập xét xử được coi là nguyên tắc đầu tiên và cơ bản nhất trong tổ chức và hoạt động của Tòa án. Độc lập xét xử phải được nhìn nhận từ hai góc độ: sự không phụ thuộc của quan tòa vào các thiết chế quyền lực nhà nước, và sự không phụ thuộc của quan tòa vào bất kỳ bên tham gia tố tụng nào. Từ đó có thể thấy rằng, sự độc lập của Tòa án là điều rất khó khăn: là một thiết chế Nhà nước, Tòa án khó có thể tồn tại tách rời với các thiết chế Nhà nước khác; mặt khác, là một cá thể trong xã hội, thẩm phán khó có thể có một đời sống hoàn toàn tách rời các cá nhân khác trong cộng đồng. Vì vậy, việc ứng dụng nguyên tắc độc lập xét xử luôn gặp khó khăn trong thực tiễn...

Quá trình giám sát việc thực thi Luật Khiếu nại, tố cáo cho thấy, số vụ việc bị khiếu tố rất lớn nhưng tốc độ giải quyết các vụ việc khó có thể nhanh được. Trong đó, các khiếu nại hành chính tưởng chừng xử lý có phần đỡ phức tạp hơn, nhưng không phải, trái lại có những vụ việc càng xử lý càng có cảm giác như “không có hồi kết”.

Theo các Điều 72, 74 của Hiến pháp năm 1992, mọi chủ thể (kể cả Nhà nước) xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp, gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức...

Dự án Luật Tố cáo đã được đưa vào Chương trình chính thức thuộc Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2010 của Quốc hội (Nghị quyết số 31/2009/QH12 ngày 17/6/2009).

Pháp luật về khiếu nại, tố cáo trong hoạt động công chứng đã được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật về công chứng như: Nghị định số 45/HĐBT về tổ chức và hoạt động công chứng Nhà nước ngày 27/02/1991 Hội đồng Bộ trưởng. Nghị định số 31/CP ngày 18/5/1996 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước. Nghị định 75/2000/NĐ-CP về công chứng, chứng thực ngày 18/5/1996 của Chính phủ. Luật công chứng ngày 29/11/2006 của Quốc hội.

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về thể chế hành chính nhà nước. Trong khuôn khổ bài viết này, thể chế hành chính nhà nước được hiểu là bao gồm toàn bộ các cơ quan hành chính nhà nước và toàn bộ hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật tạo khuôn khổ pháp lý cho các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý, điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đồng thời quy định các mối quan hệ trong hoạt động kinh tế cũng như các mối quan hệ giữa các cơ quan và nội bộ bên trong của các cơ quan hành chính nhà nước.

Cơ quan tài phán hành chính của Pháp - Hội đồng Nhà nước (HĐNN) ra đời với cuộc cách mạng tư sản Pháp 1789 (tiền thân là Hội đồng nhà Vua). Ngay sau khi cơ quan này được thành lập, một đạo luật mới được ban hành trong đó quy định toà án tư pháp của nước này không còn thẩm quyền xét xử bộ máy hành chính.

Tố cáo và giải quyết tố cáo luôn là vấn đề thể hiện sinh động mối quan hệ giữa công dân với Nhà nước. Thông qua tố cáo và giải quyết tố cáo góp phần bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, ổn định tình hình kinh tế xã hội. Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân hiện nay, việc hoàn thiện các quy định pháp luật nói chung, các quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo nói riêng là yêu cầu mang tính khách quan.