Tổng quan chung về Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính
1:26' 31/7/2009
I. Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính.
Từ thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại hành chính và cách lý giải trong từ điển về một số khái niệm gần với khái niệm này, chúng tôi mạnh dạn đưa ra khái niệm chung về cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính - đó là “phương thức giải quyết khiếu nại của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.”
Theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo thì giải quyết khiếu nại “ là việc thẩm tra, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại.” Cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trách nhiệm trong việc giải quyết khiếu nại là các cơ quan thanh tra và các cơ quan hành chính nhà nước.
Như vậy, thể hiện một cách đầy đủ hơn thì cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính là “phương thức hoạt động của cơ quan thanh tra và các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thẩm tra, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại.”
2. Dấu hiệu, đặc điểm của cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính
Từ khái niệm nêu trên có thể thấy được một số dấu hiệu, đặc điểm của cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính như sau :
- Các cơ quan có thẩm quyền, trách nhiệm trong việc thẩm tra, xác minh và ra quyết định giải quyết khiếu nại. Đó là các cơ quan thanh tra, các cơ quan hành chính nhà nước.
- Mối quan hệ giữa cơ quan thanh tra và cơ quan hành chính trong giải quyết khiếu nại hành chính.
- Phương thức hoạt động của các cơ quan thanh tra, hành chính trong việc thẩm tra, xác minh và ra quyết định giải quyết khiếu nại.
3. Các cơ quan có thẩm quyền, trách nhiệm trong giải quyết khiếu nại.
- Cơ quan hành chính nhà nước giữ vai trò quan trọng, chủ yếu trong việc giải quyết khiếu nại, bao gồm các cơ quan hành chính từ Trung ương đến địa phương.
- Cơ quan thanh tra là cơ quan tham mưu cho thủ trưởng cơ quan hành chính trong việc giải quyết khiếu nại, có trách nhiệm thẩm tra, xác minh, kết luận và kiên nghị thủ trưởng ra quyết định giải quyết khiếu nại.
4. Mối quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyền, trách nhiệm trong giải quyết khiếu nại hành chính .
Theo quy định của pháp luật về khiếu nai tố cáo cơ quan thanh tra có trách nhiệm tiến hành các hoạt động để thẩm tra, xác minh (thông qua các hoạt động tác nghiệp) để xác định rõ bản chất sự viêc, nôi dung khiếu nại, kết luận về tính đúng sai của sự việc, yêu cầu của người khiếu nại, từ đó đề xuất với thủ trưởng hướng giải quyết khiếu nại. Trên cơ sở kiến nghị của thanh tra mà thủ trưởng ra quyết định giải quyết. Tuy vậy không phải lúc nào quan điểm của thanh tra với thủ trưởng cơ quan hành chính cũng thống nhất ( mặc dù số vụ việc đó không nhiều) vì vậy gây ra những bất cập giữa các cơ quan, đây cũng là vấn đề đặt ra cần phải khắc phục trong quá trình nghiên cứu thành lập cơ quan tài phán hành chính ở nước ta.
Các cơ quan thanh tra ngoài nhiệm vụ tham mưu cho thủ trưởng cơ quan hành chính trong việc giải quyết khiếu nại còn có trách nhiệm tổ chức việc tiếp dân, nhận các khiếu nại; kiểm tra, thanh tra việc thực hiện pháp luật về khiếu nại tố cáo của các cơ quan hành chính các cấp và thực hiện việc quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại tố cáo.
Là cơ quan tham mưu trong giải quyết khiếu nại các cơ quan thanh tra còn có nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý của thủ trưởng cùng cấp.
5. Về phương thức giải quyết khiếu nại.
Thủ tục đầu tiên các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tiến hành là tiếp công dân trực tiếp đến khiếu nại hoặc tiếp nhận, xử lý đơn thư khiếu nại của công dân gửi đến.
Đối với những khiếu nại thuộc thẩm quyền thì cơ quan có thẩm quyền phải thụ lý để giải quyết trong thời hạn và theo thủ tục do pháp luật quy định.
Đối với khiếu nại lần đầu, cơ quan hành chính hoặc thủ trưởng cơ quan hành chính có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại phải giải quyết thông qua việc kiểm tra, xem xét lại quyết định hoặc việc làm của mình nếu thấy có sai lầm, vi phạm pháp luật phải kịp thời khắc phục, sửa chữa , nếu gây ra thiệt hại thì phải bồi thường, bồi hoàn theo quy định của pháp luật
Trường hợp người khiếu nại không đồng ý với việc giải quyết lần đầu có quyền tiếp tục khiếu nại lên cơ quan hành chính có thẩm quyền giải quyết tiếp theo hoăc khởi kiện vụ án hành chính tại toà án có thẩm quyền. Việc khởi kiện tại toà án được thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính.
Việc xem xét, giải quyết khiếu nại ở cơ quan hành chính cấp cao hơn được tiến hành theo trình, tự thủ tục quy định, nhưng về cơ bản gần giống như việc giải quyết lần đầu. Trong trường hợp khiếu nại là đúng hoặc đúng một phần thì yêu cầu người có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại sửa đổi, huỷ bỏ một phần hay toàn bộ quyết định hành chính, chấm dứt hành vi hành chính; việc bồi thưòng thiệt hại ( nếu có ) Điều 45 Luật khiếu nại tố cáo).
Trường hợp công dân vẫn không đồng ý với việc giải quyết của cơ quan hành chính hoặc quá thời gian quy định mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khởi kiện vụ án hành chính theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính.
Theo quy định của pháp luật, giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan hành chính. Nhưng để giúp thủ trưởng tiến hành các biện pháp để xác minh, làm rõ nội dung vụ việc, kết luận rõ đúng sai, có biện pháp xử lý cho phù hợp thì người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại phải có cơ quan chuyên trách giúp đỡ, đó là các cơ quan thanh tra
2. Thực trạng cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính
2.1. Việc giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính chưa bảo đảm tính khách quan
2.2. Trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính còn nhiều phức tạp, khó thực hiện, thiếu công khai, minh bạch
2.3. Vai trò của các cơ quan thanh tra trong cơ chế giải quyết khiếu nại còn hạn chế
3.1. Các biện pháp cụ thể trước mắt
- Đề cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan hành chính và cơ quan thanh tra trong việc giải quyết khiếu nại
-Tăng cường vai trò, trách nhiệm của các cơ quan thanh tra trong việc tham mưu giúp thủ trưởng các cấp trong việc giải quyết khiếu nại ; tổ chức tiếp công dân, nhận khiếu nại ;
- Tăng cường phối hơp chặt chẽ giữa cơ quan hành chính với các tổ chức đoàn thể trong việc giải quyết khiếu nại, nhất là việc giải quyết vụ việc phát sinh từ cơ sở, những vụ việc khiếu nại đông người, vượt cấp;
3.2. Giải pháp chiến lược, lâu dài
Để khắc phục cơ bản tình trạng bất cập trong cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, chúng ta cần nghiên cứu thành lập cơ quan tài phán hành chính ở Việt Nam.
Xuất phát từ yêu cầu khách quan, từ tính đặc thù của việc giải quyết khiếu kiện hành chính thì cơ quan tài phán hành chính phải được thành lập theo hệ thống dọc, thuộc hành pháp, trực thuộc Thủ tướng Chính phủ, độc lập với cơ quan hành chính các cấp
- Cơ quan tài phán hành chính có thẩm quyền giải quyết khiếu kiện của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính .
- Cơ quan tài phán có quyền phán quyết về tính hợp pháp, hợp lý của quyết định hành chính, hành vi hành chính .
- Việc giải quyết khiếu kiện đươc tiến hành theo những thủ tục chặt chẽ. Cơ quan hành chính bình đẳng với công dân trong quá trình giải quyết khiếu kiện. Công dân có quyền nhờ luật sư thay mặt mình thực hiện việc khiếu kiện.Việc giải quyết khiếu kiện được thực hiện thông qua hội đồng. Phán quyết của hội đồng bằng bỏ phiếu kín và quyết định theo đa số .
- Quá trình giải quyết khiếu kiện được thực hiện thông qua 3 giai đoạn.
Giai đoạn thứ nhất, khi phát sinh khiếu kiện, cơ quan hành chính không thụ lý, giải quyết mà cơ quan tài phán sẽ thụ lý.. Nếu cơ quan hành chính huỷ bỏ quyết định hành chính, chấm dứt hành vi hành chính hoăc công dân rút đơn khiếu kiện thì cơ quan tài phán ra quyết định công nhận, chấm dứt việc khiếu kiện.
Giai đoạn thứ hai,Trường hợp cơ quan hành chính hoặc công dân không thay đổi quan điểm thì vụ việc sẽ được giải quyết tại cơ quan tài phán.
Giai đoạn thứ ba, Trường hợp không đồng ý với việc giải quyết của cơ quan tài phán thì các bên có quyền khiếu kiện vụ án hành chính tại toà án. Việc giải quyết được thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính.
- Hệ thống cơ quan tài phán hành chính bao gồm; Cơ quan tài phán hành chính Trung ương, cơ quan tài phán hành chính vùng, cơ quan tài phán hành chính khu vực. Cơ quan này độc lập với cơ quan hành chính về tổ chức, công tác, kinh phí vì vậy sẽ độc lập trong việc phán quyết đối vối quyết định hành chính , hành vi hành chính
- Việc nghiên cứu thành lập cơ quan tài phán hành chính ở nước ta hiện nay, nhất là trong điều kiện có toà án hành chính (toà án nhân dân đang được giao thẩm quyền xét xử các vụ án hành chính) trong bối cảnh trật tự kỷ cương quản lý nhà nước còn nhiều lỏng lẻo, tổ chức bộ máy nhà nước còn nhiều bất cập thì việc thiết lập cơ quan tài phán hành chính cần phải có bước đi thích hợp, trong giai đoạn đầu có thể thí điểm thành lập ở một số địa phương, sau đó rút kinh nghiệm và nhân rộng trong phạm vi cả nước.
II. Hiện tượng khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người
1.Thực trạng khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người
Thời gian gần đây, tình hình khiếu nại, tố cáo nói chung, khiếu nại nói riêng của công dân diễn ra hết sức phức tạp, tính chất gay gắt, có nhiều người tham gia, khiếu nại xảy ra ở nhiều địa phương, trong thời gian dài (mỗi năm, số âlượt người trực tiếp khiếu kiện lên Trung ương tăng hơn 20%), trong đó có một số vụ việc trở thành điểm nóng. Nội dung khiếu nại chủ yếu liên quan đến việc quản lý và sử dụng đất đai như: nông dân đòi lại đất cũ đã đưa vào HTX, tập đoàn sản xuất, nông lâm trường...; tranh chấp đất trong nội bộ nhân dân; khiếu kiện về đền bù giải phóng mặt bằng, thu hồi đất, đòi lại nhà thuộc diện cải tạo; khiếu nại liên quan đến chính sách xã hội, người có công với cách mạng, thương binh, liệt sĩ, xoá đói giảm nghèo, và một số loại khiếu kiện khác.
Từ tính chất, đặc điểm và các biểu hiện của tình trạng khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người, có thể đưa ra một số khái niệm sau đây:
- Khiếu nại vượt cấp là việc công dân không khiếu nại đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định mà khiếu nại đến nhiều cơ quan, tổ chức cấp trên.
Đặc điểm của khiếu nại vượt cấp là cùng một lúc khiếu nại đến rất nhiều nơi, bao gồm cả các cơ quan Đảng và Nhà nước, các tổ chức, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương. Hình thức khiếu nại rất đa dạng, có thể khiếu nại trực tiếp, có thể bằng đơn thư, phôtôcopy, phát tán nhiều tài liệu. Việc khiếu nại thường kéo dài với sự tham gia của một người, một số người thậm chí rất nhiều người.
- Khiếu nại đông người là việc khiếu nại có nhiều người tham gia,.
- Những hậu của tình trạng khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người:
Khiếu nại vượt cấp, khiêú nại đông người thường gây ra những hậu rất phức tạp về mặt kinh tế, văn hoá, chính trị , xã hội.
2. Nguyên nhân phát sinh khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người
- Trong những năm qua, một số chính sách pháp luật, nhất là về đất đai, nhà ở chậm được ban hành, sửa đổi, bổ sung kịp thời. Do đó nhiều quy định thiếu cụ thể, không rõ ràng, chưa phù hợp với thực tiễn, còn chồng chéo, mâu thuẫn, bất hợp lý, nhất là ở các địa phương.
Chính sách bồi thường, thu hồi đất vừa chưa hợp lý, vừa thiếu cụ thể lại không rõ ràng, các cấp, các ngành chỉ chú trọng vào việc bảo vệ lợi ích nhà nước, của tập thể chưa chú ý đến quyền lợi của người dân. Các tiêu chí để xác định chế độ từng loại đất với các mức bồi thường không đầy đủ, thiếu hợp lý. Giá bồi thường quá thấp so với thị trường và có sự khác biệt trong việc bồi thường giữa các địa phương, giữa các dự án đầu tư, năm sau cao hơn năm trước. Khi thu hồi đất, các cấp chính quyền chưa làm tốt
Đường lối xử lý, giải quyết một số vụ tranh chấp nhà ở, đất đai chưa được nhân dân đồng tình.
- Công tác quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, nhất là về quản lý đất đai, xây dựng, nhà ở bị buông lỏng trong thời gian dài: chậm quy hoạch sử dụng đất; quy hoạch chậm hoặc rất chậm; nhiều vi phạm diễn ra nhưng không được xử lý kịp thời, nghiêm minh;
- Luật khiếu nại tố cáo tuy đã được sửa đổi bổ sung nhiều lần nhưng vẫn còn một số bất cập, nhất là các quy định về thẩm quyền giải quyết, thủ tuc giải quyết chưa công khai, thiếu dân chủ, chưa xác định rõ trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm nhất là đối với cán bộ công chức.
- Một số nơi, nhất là ở cơ sở, tình trạng cán bộ, đảng viên vi phạm pháp luật, mất dân chủ, tham nhũng tiêu cực, không lắng nghe ý kiến của người dân, vi phạm quy chế dân chủ, cố tình làm trái chính sách pháp luật, thiếu khách quan trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ họăc năng lực trình độ yếu kém, ý thức trách nhiệm chưa cao....
- Khi phát sinh khiếu nai, cấp uỷ, chính quyền nhiều nơi chưa tập trung chỉ đạo giải quyết kịp thời, dứt điểm, còn né tránh đùn đẩy trách nhiệm cho nhau . Việc giải quyêt tiến hành không đúng trình tự thủ tục do pháp luật quy định, không tổ chưc việc gặp gỡ đối thoại với người khiếu nại, người có liên quan .Viêc giải quyết thiếu khách quan, công bằng, thiếu toàn diện, không tìm hiểu kỹ để làm rõ bản chất vấn đề, nội dung thắc mắc khiếu nại của người dân. Có tình trạng bao che thiên vị cơ quan nhà nước hoặc cho cán bộ, công chức, ít quan tâm đến lợi ích của người dân.
- Việc khắc phục những vi phạm đươc phát hiện thiếu kiên quyết, chưa triệt để nhất là việc xử lý đối với cán bộ, đảng viên có sai phạm,
- Việc tiếp dân, giải quyết khiếu khiện thực hiện chưa chưa nghiêm túc
- Một số phần tử xấu cố tình lợi dụng để gây rối, lôi kéo một bộ phận nhân dân tham gia khiếu nại, gây áp lực với các cơ quan nhà nước
3. Những giải pháp khắc phục tình trạng khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người, kéo dài
3.1 Hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật
3.2. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của cấp uỷ đảng trong công tác giải quyết khiếu nại
3.3 Tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong giải quyết khiếu nại
3.4 Tập trung giải quyết dứt điểm các khiếu nại mới phát sinh từ cơ sở.
3.5 Rà soát, nắm chắc các vụ việc khiếu nại còn tồn đọng .
3.6 Làm tốt công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật
3.7 Tổ chức tốt việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật;
3.8 Thực hiện tốt công tác hoà giải ở cơ sở.
3.9 Đổi mới và nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giám sát giải quyết khiếu nại
ThS. Nguyễn Văn Kim - Phó Vụ trưởng Vụ pháp chế - Thanh tra Chính phủ
Nguồn: Viện Nghiên cứu Chính sách, Pháp luật và Phát triển
Các tin tiếp
Các tin trước