Kiểm toán Nhà nước là công cụ kiểm tra tài chính công quan trọng của nhà nước. Hoạt động của Kiểm toán Nhà nước góp phần phân bổ, quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính nhà nước và tài sản công một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả. Kiểm toán Nhà nước góp phần phát hiện và ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, tham nhũng, lãng phí công quỹ quốc gia. Thông qua hoạt động của Kiểm toán Nhà nước góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Lịch sử Kiểm toán Nhà nước của các nước trên thế giới đã hình thành và phát triển hàng trăm năm nay. Đa số các quốc gia trên thế giới đều sử dụng Kiểm toán Nhà nước như một công cụ hữu hiệu nhằm kiểm tra, kiểm soát các hoạt động kinh tế tài chính của nhà nước, là bộ phận không thể thiếu được trong cơ cấu nhà nước pháp quyền. ....

hội khi có yêu cầu trong việc xây dựng và thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh.

Về kế hoạch kiểm toán năm của Kiểm toán Nhà nước:
Khoản 1 Điều 15 của Luật quy định, Kiểm toán Nhà nước có nghĩa vụ "Quyết định kế hoạch kiểm toán hàng năm và báo cáo với Quốc hội, Chính phủ trước khi thực hiện". Quy định như trên là phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn của nước ta. Tuyên bố Lima về kiểm tra tài chính công của Tổ chức Quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao nhấn mạnh phải để cho các cơ quan Kiểm toán Nhà nước tự mình lập chương trình (kế hoạch) kiểm toán và không được để công việc này nằm trong phạm vi tác động của các cơ quan nhà nước khác, bảo đảm tính độc lập của Kiểm toán Nhà nước.

9. Về Tổng Kiểm toán Nhà nước, Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước
- Thẩm quyền và quy trình bổ nhiệm Tổng Kiểm toán Nhà nước:
Khoản 2 Điều 17 của Luật quy định về thẩm quyền bổ nhiệm Tổng Kiểm toán Nhà nước: "Tổng Kiểm toán Nhà nước do Quốc hội bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm theo đề nghị của Uỷ ban thường vụ Quốc hội sau khi trao đổi thống nhất với Thủ tướng Chính phủ".

- Nhiệm kỳ của  Tổng Kiểm toán Nhà nước:
Khoản 3 Điều 17 quy định: "Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán Nhà nước là bảy năm, có thể được bầu lại nhưng không quá hai nhiệm kỳ".
Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán Nhà nước là bảy năm  là để đảm bảo tính liên tục, tính chuyên sâu, tính chuyên nghiệp cao, phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc quy định nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán nhà nước là 7 năm đối với nước ta là phù hợp vì bảo đảm được tính được tính liên tục, gối đầu trong xem xét, xác nhận quyết toán ngân sách nhà nước (Luật Ngân sách nhà nước quy định Quốc hội xem xét phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước chậm nhất là sau 18 tháng kể từ khi kết thúc năm ngân sách).
Chế độ đối với Tổng Kiểm toán Nhà nước: khoản 4 Điều 17 của Luật quy định: "Lương và các chế độ khác của Tổng Kiểm toán Nhà nước như lương và các chế độ khác của Chủ nhiệm Uỷ ban của Quốc hội do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quyết định trên cơ sở chính sách, chế độ tiền lương của Nhà nước".

Luật kiểm toán nhà nước quy định về Phó Tổng Kiểm toán nhà nước tại Điều 20 của Luật như sau:
- Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước do Tổng Kiểm toán Nhà nước đề nghị Uỷ ban thường vụ Quốc hội bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức. Nhiệm kỳ của Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước là bảy năm.
- Lương và các chế độ khác của Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước như lương và các chế độ khác của Phó Chủ nhiệm Uỷ ban của Quốc hội do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quyết định trên cơ sở chính sách, chế độ tiền lương của Nhà nước.

10. Về Kiểm toán viên nhà nước
Kiểm toán viên nhà nước là chức danh của người trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm toán. Cơ quan Kiểm toán Nhà nước thực thi nhiệm vụ của mình chủ yếu thông qua đội ngũ Kiểm toán viên nhà nước. Vì vậy, lực lượng Kiểm toán viên nhà nước mạnh hay yếu là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả hoạt động, hiệu lực và hiệu quả cũng như uy tín của Kiểm toán Nhà nước. Việc quy định cụ thể vị trí, vai trò, tiêu chuẩn, chế độ, trách nhiệm của Kiểm toán viên nhà nước là rất cần thiết, nhằm tạo sự thống nhất trong việc lựa chọn, đào tạo và phân công nhiệm vụ cho Kiểm toán viên.

Theo quy định tại Điều 27 của Luật kiểm toán nhà nước: "Kiểm toán viên nhà nước là công chức nhà nước được bổ nhiệm vào ngạch kiểm toán để thực hiện nhiệm vụ kiểm toán. Uỷ ban thường vụ Quốc hội  quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và tiêu chuẩn cụ thể của từng ngạch Kiểm toán viên nhà nước".

Về tiêu chuẩn chung của Kiểm toán viên nhà nước: theo quy định tại Điều 29 Luật kiểm toán nhà nước thìKiểm toán viên nhà nước phải có đủ các tiêu chuẩn của cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và các tiêu chuẩn sau đây: "Có phẩm chất đạo đức tốt, có ý thức trách nhiệm, liêm khiết, trung thực, khách quan; có bằng tốt nghiệp đại học trở lên thuộc một trong các chuyên ngành kiểm toán, kế toán, tài chính, ngân hàng, kinh tế, luật hoặc chuyên ngành khác có liên quan trực tiếp đến hoạt động kiểm toán; đã có thời gian làm việc liên tục từ năm năm trở lên theo chuyên ngành được đào tạo hoặc có thời gian làm nghiệp vụ kiểm toán ở Kiểm toán Nhà nước từ ba năm trở lên; đã tốt nghiệp chương trình bồi dưỡng Kiểm toán viên nhà nước và được Tổng Kiểm toán Nhà nước cấp chứng chỉ".

Kiểm toán viên nhà nước có  trách nhiệm (Điều 30): 
  - Thực hiện nhiệm vụ kiểm toán và chịu trách nhiệm trước Tổ trưởng Tổ kiểm toán, Trưởng Đoàn kiểm toán về việc thực hiện nhiệm vụ kiểm toán được phân công; đưa ra ý kiến đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị về những nội dung đã kiểm tra trên cơ sở thu thập đầy đủ và đánh giá các bằng chứng kiểm toán thích hợp.
 - Tuân thủ pháp luật, nguyên tắc hoạt động, chuẩn mực, quy trình, phương pháp chuyên môn nghiệp vụ kiểm toán nhà nước và các quy định khác có liên quan của Tổng Kiểm toán Nhà nước.
- Chịu trách nhiệm trước Tổng Kiểm toán Nhà nước và trước pháp luật về những bằng chứng, đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị của mình. 
  - Thu thập bằng chứng kiểm toán, ghi sổ nhật ký kiểm toán và các tài liệu làm việc khác của Kiểm toán viên theo quy định của Tổng Kiểm toán Nhà nước. 
- Giữ bí mật thông tin, tài liệu thu thập được trong quá trình kiểm toán.
- Khi thực hiện nhiệm vụ kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước phải xuất trình và đeo thẻ Kiểm toán viên nhà nước.
- Thường xuyên học tập và rèn luyện để nâng cao kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm và đạo đức nghề nghiệp; thực hiện chương trình cập nhật kiến thức hàng năm theo quy định của Tổng Kiểm toán Nhà nước, bảo đảm có đủ năng lực, trình độ chuyên môn phù hợp với nhiệm vụ được giao.
- Khai báo kịp thời và đầy đủ với người ra quyết định thành lập Đoàn kiểm toán khi có trường hợp quy định tại Điều 31 của Luật này và các tình huống khác làm ảnh hưởng đến tính độc lập của Kiểm toán viên nhà nước.
- Khi có hành vi vi phạm pháp luật thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.   
  
Để bảo đảm tính độc lập, trung thực, khách quan của hoạt động kiểm toán, Luật đã quy định những trường hợp kiểm toán viên nhà nước không được thực hiện kiểm toán tại Điều 31 như sau: 
- Góp vốn, mua cổ phần hoặc có quan hệ khác về lợi ích kinh tế với đơn vị được kiểm toán. 
  - Đơn vị được kiểm toán mà mình đã làm lãnh đạo, kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán trong thời hạn ít nhất là năm năm kể từ khi chuyển công tác. 
- Có quan hệ là bố đẻ, mẹ đẻ, bố nuôi, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, vợ, chồng, con,  anh, chị, em ruột với người đứng đầu, kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán của đơn vị được kiểm toán.

11. Về hoạt động kiểm toán
 Hoạt động kiểm toán là một trong những nội dung quan trọng của Luật kiểm toán nhà nước. Do vậy, Luật kiểm toán nhà nước đã dành một chương riêng (Chương IV) gồm 7 mục với 29 điều quy định về hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước. Các quy định của Chương này được quy định khá chi tiết và đầy đủ về các loại hình kiểm toán và nội dung của từng loại hình đó; quy định cụ thể, chi tiết về trình tự, thủ tục và quy trình tiến hành một cuộc kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước. Hoạt động kiểm toán được xây dựng theo trình tự thủ tục tố tụng, bảo đảm chặt chẽ, cụ thể là: quy định về Quyết định kiểm toán (Điều 35); loại hình kiểm toán và nội dung của từng loại hình kiểm toán như  Kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động (Từ Điều 36 đến Điều 40); thời hạn kiểm toán, địa điểm kiểm toán (Điều 41, Điều 42); thành lập và giải thể Đoàn kiểm toán, thành phần Đoàn kiểm toán; quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Trưởng Đoàn kiểm toán, Tổ trưởng tổ kiểm toán và các thành viên khác của đoàn kiểm toán (từ Điều 43 đến Điều 49); quy trình kiểm toán, quy định cụ thể các bước thực hiện một cuộc kiểm toán, nội dung công việc cần thực hiện trong từng bước và yêu cầu về thời hạn của từng khâu trong quy trình lập và phát hành báo cáo kiểm toán (từ Điều 50 đến Điều 57); công khai kết quả kiểm toán và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán; theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán và hồ sơ kiểm toán  (từ Điều 58 đến Điều 62).
Ngoài ra, Quốc hội cũng giao cho Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định việc kiểm toán đối với một số hoạt động thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh (Điều 75).

12. Về quyền và nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán
Luật kiểm toán nhà nước cũng đã dành một chương riêng (Chương V) quy định về quyền và nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán. Việc các đơn vị được kiểm toán nhận thức được đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của mình là một trong những điều kiện giúp cho hoạt động kiểm toán nhà nước đạt được hiệu quả cao; đồng thời, tạo tác động tích cực đối với hoạt động của Kiểm toán Nhà nước và Kiểm toán viên nhà nước.
Theo quy định tại Điều 64 Luật kiểm toán nhà nước thì đơn vị được kiểm toán có các quyền:
- Yêu cầu Đoàn kiểm toán xuất trình quyết định kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước xuất trình thẻ Kiểm toán viên nhà nước.
- Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu không liên quan đến nội dung kiểm toán; đề nghị thay thế thành viên Đoàn kiểm toán khi có bằng chứng cho thấy thành viên đó không vô tư trong khi làm nhiệm vụ.
- Thảo luận, giải trình bằng văn bản về những vấn đề được nêu trong dự thảo báo cáo kiểm toán nếu xét thấy chưa phù hợp.
- Khiếu nại với Tổng Kiểm toán Nhà nước về hành vi của Trưởng Đoàn kiểm toán, Tổ trưởng Tổ kiểm toán và thành viên khác của Đoàn kiểm toán trong quá trình thực hiện kiểm toán khi có căn cứ cho rằng hành vi đó là trái pháp luật; kiến nghị với Tổng Kiểm toán Nhà nước, cơ quan nhà nước có thẩm quyền về  đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị kiểm toán khi có căn cứ cho rằng đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị đó là trái pháp luật.
- Yêu cầu Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán viên nhà nước bồi thường thiệt hại nếu có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại về kinh tế cho đơn vị được kiểm toán theo quy định của pháp luật.
- Thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, đơn vị được kiểm toán phải thực hiện các nghĩa vụ (Điều 65): 
- Chấp hành quyết định kiểm toán.
- Lập và gửi đầy đủ, kịp thời báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán dự án đầu tư; kế hoạch thu, chi; báo cáo tình hình chấp hành và quyết toán ngân sách cho Kiểm toán Nhà nước theo yêu cầu.
- Cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin, tài liệu cần thiết để thực hiện việc kiểm toán theo yêu cầu của Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán viên nhà nước và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, khách quan của thông tin, tài liệu đã cung cấp.
- Trả lời và giải trình đầy đủ, kịp thời các vấn đề do Đoàn kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước yêu cầu.
- Người đứng đầu đơn vị được kiểm toán phải ký biên bản kiểm toán.
- Thực hiện đầy đủ, kịp thời  kết luận, kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước về các sai phạm trong báo cáo tài chính và sai phạm trong việc tuân thủ pháp luật; thực hiện các biện pháp để khắc phục yếu kém trong hoạt động theo kết luận, kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước; báo cáo bằng văn bản về việc thực hiện kết luận, kiến nghị đó cho Kiểm toán Nhà nước.

13. Về giám sát hoạt động kiểm toán
Điều 72 của Luật quy định: "Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm giám sát hoạt động và việcsử dụng kinh phí của Kiểm toán Nhà nước. Khi xét thấy cần thiết, Quốc hội thành lập Uỷ ban lâm thời để nghiên cứu, thẩm tra về kết quả hoạt động của Kiểm toán Nhà nước". Đây là vấn đề có tính nguyên tắc bởi vì Kiểm toán Nhà nước là cơ quan có vị thế cao, quyền hạn lớn, thì cùng với những quy định nâng cao trách nhiệm của Kiểm toán Nhà nước, cần phải có cơ chế giám sát rõ ràng, chặt chẽ đối với hoạt động của Kiểm toán Nhà nước theo đúng pháp luật.

14. Về giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo
Luật kiểm toán nhà nước quy định "Trong thời hạn ba mươi ngày, kể từ ngày nhận được kiến nghị của đơn vị được kiểm toán về báo cáo kiểm toán, Tổng Kiểm toán Nhà nước phải xem xét, giải quyết; đối với vụ việc phức tạp thì thời hạn này có thể kéo dài, nhưng không quá bốn mươi lăm ngày, kể từ ngày nhận được kiến nghị. Việc khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo về kiểm toán nhà nước được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo" (Điều 74).

V. TỔ CHỨC THI HÀNH
Để làm tốt việc tuyên truyền, phổ biến, giới thiệu Luật Kiểm toán Nhà nước đến các đối tượng có liên quan, trước mắt cần tập trung vào một số công việc sau:
- Tổ chức các lớp tập huấn về Luật Kiểm toán Nhà nước đến các cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước và các đối tượng khác có liên quan.
- Phổ biến, tuyên truyền các chuyên đề về Luật Kiểm toán Nhà nước trên các phương tiện thông tin đại chúng và các hình thức khác phù hợp với quy định hiện hành.

Luật kiểm toán nhà nước là luật chi tiết  không phải chờ văn bản hướng dẫn thi hành, vì vậy có thể thực hiện được ngay. Một số nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy, chế độ công tác trong nội bộ Kiểm toán Nhà nước, Luật giao cho Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Tổng Kiểm toán Nhà nước quy định cụ thể. Kiểm toán Nhà nước đang tiến hành soạn thảo trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết quy định về: Cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nước; tiêu chuẩn Tổng Kiểm toán Nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn và tiêu chuẩn cụ thể của từng ngạch Kiểm toán viên nhà nước; quy trình xây dựng và ban hành chuẩn mực kiểm toán nhà nước; kiểm toán đối với một số hoạt động thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh; chế độ tiền lương, phụ cấp, trang phục đối với cán bộ, công chức Kiểm toán Nhà nước và chế độ ưu tiên đối với Kiểm toán viên nhà nước. Tổng Kiểm toán Nhà nước ban hành theo thẩm quyền: Hệ thống chuẩn mực kiểm toán nhà nước; chế độ thi, cấp chứng chỉ, thẻ Kiểm toán viên nhà nước; quy định cụ thể về quy trình kiểm toán và hồ sơ kiểm toán; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức các đơn vị trực thuộc Kiểm toán Nhà nước…

Luật Việt