Vụ kiện ký sự pháp đình "Tổ ấm": Lạm quyền?

Theo một số luật sư, việc TAND quận 3 (TP.HCM) tự đưa ra khái niệm pháp lý để áp dụng xử vụ kiện ký sự pháp đình "Tổ ấm" là lạm quyền vì quyền lập hiến và lập pháp chỉ thuộc Quốc hội...

Ngay sau khi bản án sơ thẩm xét xử vụ kiện xâm phạm bí mật đời tư giữa nguyên đơn ông Trần Tiến Đức đối với các đồng bị đơn là: Nhà xuất bản Trẻ (NXB), Báo Tuổi Trẻ và nhà báo Thuỷ Cúc được tuyên, nhiều ý kiến không đồng tình với quan điểm của HĐXX, nhất là  phần nhận định của tòa về “bí mật đời tư” trong vụ án ly hôn.

Pháp luật Việt Nam không có qui định nào cho phép HĐXX các cấp được giải thích, định nghĩa một khái niệm chưa được pháp luật qui định cụ thể. Thế nhưng, HĐXX TAND quận 3 đã tự cho mình quyền đứng trên luật pháp định nghĩa khái niệm pháp luật và dùng nó làm căn cứ để tuyên một bản án. Rất nhiều ý kiến lo ngại rằng, với việc  làm này, HĐXX đã tạo ra một tiền lệ xấu trong hoạt động xét xử và áp dụng pháp luật.

Xoay quanh vụ kiện ký sự pháp đình "Tổ ấm", xin trích đăng ý kiến của luật sư Bùi Quang Nghiêm - Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM và luật sư Nguyễn Văn Hậu - trưởng văn phòng luật sư Nguyễn Văn Hậu, Trưởng Ban tuyên truyền Thành hội Luật gia TP.HCM.

Tòa cho mình quyền đứng trên cả luật pháp!?

Luật sư Bùi Quang Nghiêm: Việc Hội đồng xét xử TAND quận 3 tạm đưa ra  định nghĩa về khái niệm pháp luật “bí mật đời tư trong vụ án ly hôn” rồi dùng nó làm căn cứ để tuyên án cụ thể là việc làm không đúng. HĐXX chỉ được căn cứ vào các qui định pháp luật đã được ban hành để xét xử, không được “chế” ra các qui định mà cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chưa ban hành.

TAND cấp quận, huyện, tỉnh, thành phố không được giải thích, định nghĩa pháp luật, đây là quyền của Ủy ban thường vụ Quốc hội và phần nào đó là của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao.

Còn theo Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Pháp luật của nước Việt Nam hiện nay theo hệ thống pháp luật thành văn không phải là theo hệ thống pháp luật án lệ, do vậy khi xét xử Hội đồng xét xử phải dựa trên những quy phạm pháp luật đã được Nhà nước ban hành, Hội đồng xét xử không có quyền tự định nghĩa và sáng tạo ra luật.

Nếu như Hội đồng xét xử tự định nghĩa và sáng tạo ra luật  thì Hội đồng xét xử đã làm thay chức năng của Quốc hội. Điều 83 của Hiếp pháp đã quy định "Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp".

Đã công khai thì có còn là bí mật?

Luật sư Bùi Quang Nghiêm: Về vấn đề bí mật đời tư trong phiên tòa xử ly hôn, luật không qui định cụ thể. Hơn nữa, những thông tin đã được xét xử công khai tại phiên tòa thì không thể coi là bí mật nữa bởi đã công khai rồi thì còn bảo là bí mật nỗi gì!

Hiện pháp luật Việt Nam chưa có một quy định cụ thể thế nào là thông tin đời tư; bí mật đời tư của công dân. Danh mục quy định các bí mật quốc gia thì có nhưng danh mục về những bí mật đời tư của 1 công dân thì vẫn còn bỏ ngỏ. Ở một số lĩnh vực như bưu chính - viễn thông, ngân hàng hay trong Bộ luật Dân sự thì có quy định về bí mật đời tư của một công dân như quyền bí mật về thư tín, điện thoại, tài khoản, tiền gửi... nhưng trong một vụ án ly hôn (cả các phiên tòa hình sự, dân sự, kinh tế... trừ những phiên xử kín) chưa có quy định nào về đảm bảo bí mật đời tư.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Cá nhân có quyền về bí mật về đời tư nhưng thế nào là bí mật đời tư, bí mật đời tư trong phạm vi và mức độ đến đâu thì hiện nay pháp luật chưa quy định. Một cá nhân không thể lấy lý do tôi muốn bảo vệ bí mật đời tư để khước từ không cho phép bất cứ ai được tiết lộ những thông tin về cá nhân của mình là không đúng. Anh có quyền có đời tư nhưng những hành vi của cá nhân anh không được quyền xâm phạm đến lợi ích của người khác, của cộng đồng.

Nếu một người có những hành vi trái đạo lý, không phù hợp với chuẩn mực, không phù hợp về mặt đạo đức, thuần phong mỹ tục thì xã hội có quyền lên tiếng để phê phán những hành vi đó. Giả sử như một người có hành vi đối xử bạc bẽo với người thân của mình, có nghĩa là người đó đã có những hành vi trái với đạo lý.

Nhà báo, nhà văn phải thực hiện chức năng định hướng cộng đồng hướng đến những giá trị chân, thiện, mỹ. Nếu cản trở các hoạt động của nhà văn, nhà báo thì vô hình trung những hành vi trái đạo lý, trái với thuần phong mỹ tục sẽ được nuôi dưỡng và phát triển.  

Không xa lạ gì khi chúng ta vẫn bắt gặp những tin tức của báo chí về những người đã có hành vi xấu như giết người, cướp của, cướp giật, hành hạ người thân… Không lẽ vì bảo vệ bí mật đời tư cho những cá nhân này mà báo chí không có quyền viết bài đưa tin, bình luận về những hiện tượng này.

Nếu chỉ dựa đơn thuần vào Điều 38 của Bộ luật dân sự về quyền bí mật đời tư thì báo chí chỉ có quyền đưa tin về đời tư của cá nhân nếu được sự đồng ý của  người này, mà đương nhiên chẳng có ai dại mà chấp nhận tự nhận mình đã có hành vi xấu trên mặt báo, mặt sách. Do vậy, chúng ta cần phải xem xét kỹ lại nội dung của Điều 10 Bộ luật dân sự là "việc xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự không được xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền, lợi  ích hợp pháp của người khác".

Theo Báo điện tử VNN ngày 23/09/2006