Sau ba tuần đàm phán, các thành viên WTO dường như đã tìm được ngôn ngữ chung cho "cấu trúc" của những dự thảo thoả thuận về hai nội dung then chốt của cả tiến trình đàm phán.
Đó là nông nghiệp và tiếp cận thị trường sản phẩm phi nông nghiệp. Tổng Giám đốc WTO, Pascal Lamy gọi đó là hai chương trọng yếu trong 20 chương đang được đặt lên bàn đàm phán.
Cao uỷ Thương mại EC, ông Mandelson coi những tiến bộ đạt được là vượt quá sức tưởng tượng. Kể từ trước kỳ nghỉ hè tháng 8 vừa qua, trọng tâm trách nhiệm để tạo được đột phá rơi vào Hoa Kỳ (cắt giảm hỗ trợ bóp méo thương mại), EC (mở cửa thị trường nông phẩm) và G 20 mà trước hết là Brasil và Ấn Độ (mở cửa thị trường phi nông phẩm). Các nhóm đối tác này đặt điều kiện lẫn nhau về mức độ cam kết và quy trách nhiệm cho nhau về việc đàm phán bế tắc suốt trong ba năm qua.
Từ dự thảo ban đầu của chủ tịch Phiên đàm phán Nông nghiệp và sản phẩm phi nông nghiệp, đàm phán được tiến hành chủ yếu theo phương thức tham vấn nhóm nhỏ (nhóm 8 thành viên có nền thương mại lớn và nhóm khoảng 30 thành viên năng động), đàm phán tập trung vào kết cấu mà không đi vào các con số cắt giảm cụ thể đầy nhạy cảm. Nhờ vậy ban đầu đã đạt được kết quả đồng thuận. Kết cấu đó sẽ được chi tiết hóa bằng các con số về cam kết của các nhóm quyền lợi mà trước hết là của Hoa Kỳ, EC, G20, G10... Hai vị chủ tịch dự kiến đến giữa tháng 10 sẽ đưa ra một dự thảo mới dựa trên kết cấu đã có được trên đây.
Cuối tuần qua, Hoa Kỳ đã hé lộ khả năng chấp nhận hai điểm then chốt được nêu trong gợi ý mới đây của chủ tịch Phiên đàm phán nông nghiệp : Cắt giảm hỗ trợ trong nước từ mức gần 50 tỉ USD/năm hiện tại xuống khoảng 16 tỉ; không tiếp tục ép EC cam kết sâu hơn mức cắt giảm thuế quan nông phẩm quá 52-53%.
EC dường như trút được gánh nặng sức ép đó và cùng lên tiếng với Hoa Kỳ chờ đợi tiến bộ từ nhóm G20, trước hết là Brasil và Ấn Độ. Hoa Kỳ, EC và một số thành viên phát triển thúc giục hai cường quốc thương mại đang phát triển này cùng G20 đưa thuế quan các sản phẩm phi nông nghiệp của mình xuống mức trung bình khoảng 22-23%. G20 chưa có phản ứng cụ thể gì. Một mặt dường như họ còn trông đợi Hoa Kỳ khẳng định giảm hỗ trợ trong nước xuống mức không quá 14 tỉ USD như là một sự đảm bảo để G20 thể hiện sự linh hoạt. Trong các đợt đàm phán trước, G20 mới chấp nhận giảm thuế quan các sản phẩm công nghiệp xuống khoảng 30%.
Đến thời điểm hiện tại, đàm phán đã có những bước tiến mạnh, mang tính chuyển giai đoạn, chắc chắn các thành viên WTO đều phải nhìn nhận và chuẩn bị một lập trình linh hoạt hơn, góp phần mình vào sự chuyển động tích cực chung. Sự chuyển biến trong hai chương then chốt trong đàm phán thương mại đa biên sẽ kích hoạt những tham vọng thúc đẩy đàm phán trong các lĩnh vực khác như thương mại dịch vụ, các luật lệ về thương mại hàng hóa (trợ cấp cho nghề cá, sản phẩm môi trường…), quy định trong nước về thương mại dịch vụ…
Hội nghị Bộ trưởng WTO theo quy định lẽ ra phải được triệu tập vào cuối năm 2007. Đàm phán không đạt tiến bộ cụ thể, không có nội dung để triệu tập Hội nghị. Cơ hội hé mở để gói ghém tiến trình đàm phán trong những tháng tới trình ra Hội nghị Bộ trưởng phiên tới để quyết định.
Với Việt Nam, các cơ hội thị trường được đàm phán Doha mang lại cũng sẽ chờ đón sản phẩm Việt Nam. Đàm phán Doha có rất ít khả năng đặt ra thêm cho các thành viên mới gia nhập những nghĩa vụ vượt đáng kể hơn những cam kết gia nhập. Tuy nhiên luật nào cũng có thể có ngoại lệ. Những nội dung có thể có tác động trực tiếp đến Việt Nam có thể sẽ là cắt giảm hỗ trợ trong nước về nông nghiệp có tác dụng bóp méo thương mại (AMS), minh bạch hoá thủ tục trong dịch vụ, tham gia hiệp định trợ cấp nghề cá.
Nguyên tắc đàm phán trong WTO là chưa có gì được thoả thuận cho tới khi đồng thuận về mọi nội dung đàm phán. Dẫu rằng kỳ vọng đang tăng lên, nhưng tất cả vẫn ở phía trước.
Theo Đào Huy Giám, Cơ quan Đại diện Thường trực WTO (Geneva), Theo Báo Thương mại